blog

donderdag 21 mei 2020

zingen van de tien geboden


door Peter Tomson

Opgehokt als vee, vastgezet door een uitgaansverbod, veroordeeld tot huisarrest… Niet iedereen kan daar even goed tegen. Wat je daarbij nodig hebt is een rijke fantasie, of een goed geheugen voor mooie verhalen, geestelijke bagage zeg maar. Bij sommigen roept het oude angsten wakker, smetvrees, vreemdelingenangst. Anderen uiten hun onzekerheid in agressie tegen gezinsleden: huiselijk geweld, met de gebruikelijke daders en de overbekende slachtoffers. Jongeren kunnen hun energie niet kwijt, ze barsten van de hormonen en willen zich niet laten ringeloren door huisregeltjes van zeventigplussers. En dan die rij van dagen die allemaal hetzelfde lijken. De kasten zijn al tweemaal opgeruimd, de gordijnen gewassen, alle puzzels nog eens gelegd. Waar valt nog wat te klussen?

 

Behalve op zondag. Dan klinken er verrassende geluiden die door de lucht naar ons toe gedragen worden, als een wonder op onzichtbare golven. Verhalen klinken er, vertroostende woorden over iets heel anders dan dreiging en doem, weldadige muziek die verborgen ruimten opent en vergezichten oproept. Woorden die richting wijzen in de woestijn, water voor dorstige zielen, broodnodige adviezen, bronnen van leven. En er klinken krachtige melodieën die deze woorden door de tijd en de ruimte heen kunnen dragen, het woord dat jou ten leven riep, vrijspraak, vertroosting en gebod. Tien woorden, twee handen vol, als muziek in je oren, het kriebelt in je buik, je longen vullen zich en je wilt ervan zingen.


Dat is nou Luther. Een man van muziek en van woorden. Een man uit een heel andere tijd, dat wel, en uit een heel andere wereld, een wereld van duivels en van de pest, van grove woorden en het grofste geweld. Maar ook van muziek. Voor hem was muziek een cadeau. Muziek is het mooiste geschenk van God, zei hij. Je kan het horen in elke nachtegaal die zingt. Het grootste Godswonder vond hij het als geschoolde muzikanten samen zingen, ‘waarbij één stem de melodie blijft zingen en de andere stemmen er omheen spelen in vloeiende stromen, met jubelende versieringen en bewegingen als in een goddelijke rondedans.’ Luther was een groot liefhebber van muziek, als amateur zong hij mee in de schola of de cantorij.
Geen wonder dat hij zang ook gebruikte als leermiddel. Of eigenlijk wel: wonderlijk, die gedrevenheid waarmee hij de eenvoudigste woorden aan de meest karakteristieke wijsjes paarde. De mensen moesten het niet alleen mooi vinden en erdoor gepakt worden, ze moesten er ook iets van leren. Niet alleen maar doem en verderf, nee: vrijspraak en vertroosting. En daarom ook gebod. In een van zijn vroegste geschriftjes, Von den guten werken, leert hij de mensen: ‘Wil je weten wat “goede werken” zijn en wil je ze doen? Dan hoef je alleen maar Gods geboden te kennen. Als de jonge man vraagt wat hij moet doen om gered te worden, houdt Christus hem alleen de tien geboden voor. En het allereerste en beste werk dat je kan doen is Christus geloven.’


Luther was een grote vernieuwer. Maar hij kende ook de waarde van het vertrouwde. Als het maar op de goede manier is aangepast. Zo maakte hij een ‘Gebedsboekje’ voor de mensen, Eyn bett buchlin, met de wezenlijke dingen, brood voor onderweg in de woestijn: de tien geboden, het credo, het onze Vader, en het Ave Maria, niet een lofzang op Maria natuurlijk, maar de lofzang die ze zelf zong. Dezelfde geestelijke bagage stopte hij in de ‘Kleine catechismus’ van een paar jaar later: tien geboden, credo, onze Vader, doop, avondmaal en biecht. Want ook biechten is goed voor de mensen. Zo kwamen de tien geboden in ons kerkelijke rugzakje te zitten. Want hij maakte er natuurlijk een lied bij: ‘Dies sind die heylgen zehn gebott.’ Luther was een Saks, hij schreef nogal hoekig, net zoals hij praatte. En zoals de melodieën die hij uitkoos.

Luthers ‘catechismusliederen’ bleven hangen en werden een vast onderdeel van de eredienst. Zo ook zijn lied op het onze Vader, ‘Vater unser im himmelreich’. En vandaar al die orgelbewerkingen van de grote kerkmusici, van J.S. Bach zelfs drie. Oude muziek, oude woorden. Wel jammer dat de geboden en ‘de wet’ in de Lutherse traditie, en ook al bij de oudere Luther zelf, nogal negatief ingekleurd zijn, zodat er weinig vrijspraak en vertroosting meer in te horen was. Zijn lied over de Tien Woorden is een beetje vergeten en bestaat blijkbaar niet in het Nederlands. Maar het is met oude woorden en oude muziek net als met oude spullen: je moet ze met liefde schoonmaken en oppoetsen en dan eens goed van dichtbij bekijken. Nog beter: aandachtig beluisteren en meezingen. Echt een klusje voor als je eens wat langer aan huis gebonden bent.


– Luthers Tiengebodenlied (aangepaste spelling), en een meerstemmige zetting
– orgelbewerkingen: Youtube, zoekterm ‘Dies sind die heilgen zehn gebot’
– de versies die Matthias Havinga inspeelde: website OKG, audiokerkdiensten
– Miikka E. Anttilla, Luther’s Theology of Music: Spiritual Beauty and Pleasure
– Peter J. Tomson, ‘Psalm singing, the Communion of Saints, and neuro-biological group interaction’

foto zingende monniken: Flickr


 

Blog van de OudeKerkgemeente: korte, persoonlijk getinte stukken over dingen buiten of binnen de gemeente die belangrijk zijn of opvallen, geschreven op eigen verantwoordelijkheid.

 

Stuur reacties of inzendingen naar de redactie van de website: Elisabeth Boiten (muskebiis@gmail.com), Peter Lowie (p.lowie@upcmail.nl), Peter Tomson (pjtomson@xs4all.nl).

deel dit:
vrijdag 15 mei 2020

vertrouwde geuren

donderdag 7 mei 2020

zolang wij ademhalen

donderdag 30 april 2020

Dodenherdenking

vrijdag 24 april 2020

noodklokken

donderdag 16 april 2020

Vertrouwen

woensdag 8 april 2020

een kerkdienst uit een doosje

donderdag 2 april 2020

alles went

vrijdag 27 maart 2020

gezond verstand

maandag 16 maart 2020

het was raar warm…

vrijdag 28 februari 2020

stormen rond de oude kerk

zaterdag 14 december 2019

De Lofzang in een duistere grot

vrijdag 22 november 2019

Tegen het donker, laten wij zingen

vrijdag 7 juni 2019

de doop van Naomi

donderdag 9 mei 2019

venster 9: Wat er vandaag gebeurt in de Oude Kerk

donderdag 2 mei 2019

venster 8: De Oude Kerk als stadskerk met het Vater-Müllerorgel

donderdag 25 april 2019

venster 7: Mej. Bijtelaar en de scheiding van kerk en staat

donderdag 11 april 2019

venster 6: Ruimte voor nieuwe lofzang

donderdag 4 april 2019

venster 5: Ruimte voor de lofzang

donderdag 28 maart 2019

venster 4: Rondom de monstrans van de Oude Kerk

donderdag 21 maart 2019

venster 3: De katholieken na de Alteratie

donderdag 14 maart 2019

venster 2: De laatmiddeleeuwse kerk

donderdag 7 maart 2019

vensters op de Oude Kerk

vrijdag 4 januari 2019

Het verhaal van een oranje hesje

dinsdag 11 december 2018

Een veelheid van geluiden in de Oude Kerk

maandag 10 september 2018

Ons’ Lieve Heer bij de buren

woensdag 11 april 2018

de Oude Kerk als bron van stilte

donderdag 1 maart 2018

zegenrijke momenten

donderdag 15 februari 2018

geschonden hemel

dinsdag 26 december 2017

laat het bij verbeelding blijven

vrijdag 24 november 2017

memento

vrijdag 10 november 2017

de essentie van het verhaal

woensdag 18 oktober 2017

rituelen

woensdag 4 oktober 2017

noodpakket en vriendendienst

maandag 18 september 2017

Wissen

maandag 11 september 2017

Als je naar kunstenaars luistert

zaterdag 12 augustus 2017

Een vriendendienst

dinsdag 13 juni 2017

Het evangelie in één zucht

dinsdag 25 april 2017

onnozele schapen en foute herders

woensdag 12 april 2017

interpreteren

zaterdag 25 maart 2017

Waarom zou je naar de kerk gaan als je niet gelooft?

donderdag 2 maart 2017

donker en licht

zaterdag 4 februari 2017

een kerk vederlicht

donderdag 2 februari 2017

Slingeren

donderdag 2 februari 2017

Zwarte Piet in Kaapstad?

donderdag 2 februari 2017

Op weg naar Pasen

donderdag 2 februari 2017

Alleen het allerbeste is goed genoeg

donderdag 2 februari 2017

Kyrië Eleison

donderdag 2 februari 2017

Van Gogh

donderdag 2 februari 2017

Herdertjes en Eeuwigheidswaarde

donderdag 2 februari 2017

Feest op 4 september

donderdag 2 februari 2017

Dubbel zien

donderdag 2 februari 2017

Zondag na Nice

donderdag 2 februari 2017

De Verlichtingskerk

donderdag 2 februari 2017

Hoog-liturgisch

donderdag 2 februari 2017

Doodsklok

donderdag 2 februari 2017

Sonate pathétique

donderdag 2 februari 2017

Zwart-wit

donderdag 2 februari 2017

De Majesteit en Koning

donderdag 2 februari 2017

Aftrap

Als u terug wilt naar de homepagina
klikt u op de knop hiernaast.