blog

woensdag 11 april 2018

de Oude Kerk als bron van stilte


door Guido Hoogewoud (11 april 2018)

Lichtval en stilte zijn voor mij de meest fascinerende eigenschappen van de Oude Kerk. Als je het kerkgebouw binnentreedt door het Zuiderportaal, zie je een immense ruimte, gescheiden door pijlers, die de bezoeker doet gissen naar hun ruimtelijke functie. De oorzaak ligt in het hybride karaker van dit kerkgebouw, dat door de geleidelijke uitbouw in de breedte zich openbaart als een mysterie. Als de zuilenrijen van de moskee van Toledo. Zeker, er is ook een lengteas, te ervaren bij binnenkomst door de toreningang, de gebruikelijke hoofdingang van de basilicale kerken. De late maar niet voltooide poging tot transformatie in een basilicale kruiskerk kreeg iets raadselachtigs: de viering, de verbinding tussen schip en koor en de aanzet van het kruispand, bleef een in hout opgetrokken lichtbeuk boven de kruispijlers. Werkelijk een eeuwenoude noodvoorziening! Het is deze stugge ruimtevorm, die anders dan de onmiddellijk te ervaren weidse ruimte van de Nieuwe Kerk, model van een basilicale kruiskerk, de Oude Kerk tot een  volstrekt unicum maakt.

Bezoekers van de Oude Kerk hebben en hadden deze ervaring, zoals Milan Kundera, die in De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (1983) de grote lege ruimte van de Oude Kerk beschreef als het beeld van zijn eigen bevrijding. Een plotselinge weersverandering openbaart zich in de Oude kerk als een bijna kosmische ervaring: een zee van zonlicht valt binnen, wordt door wolken teruggetrokken, komt weer binnen door de ramen van de Mariakapel en contrasteert met het donker eiken en grenenhout van de gewelven. Het koperwerk van het koorhek schittert evenals de leuning van de preekstoel, en straks zal het verguldsel van het Vater-Müllerorgel voor een nog niet eerder ervaren visueel spektakel zorgen. Zoals ook voor mij als kind, wegdwalend van de vaak lange onbegrijpelijke preken, het fenomeen ‘kerk’ of ‘godsdienst’ gehuld was in het gewaad van dit kerkgebouw. In de latere volwassenheid kon de conclusie van vrienden: ‘gelukkig is die kerk weg’ – het minder boeiend katholiek of protestant kerkgebouw van hun jeugd – mij niet overtuigen. Stilte, ruimte en licht zijn voor mij de essentie van de Oude Kerk, ontstaan binnen de marges van deze materiële substantie.

Beter dan in mijn eigen impressies wordt de kern geraakt in de bundel Gesprek met de stad: De Oude Kerk te Amsterdam – 700 jaar ingewijd, uit 2007, met o.a. de hoogstpersoonlijke ervaringen van violist en dirigent Johannes Leertouwer, componist en schrijver Elmer Schönberger, Alexander Rüger, directeur van het Van Goghmuseum en Marjoleine de Vos, columniste van de NRC. Zo ervoer Leertouwer het musiceren in de Oude Kerk als een voorrecht vanwege de onnadrukkelijke stilte, en hoorde Schönberger er in 1992 het stuk Nog eenmaal terug naar de hypothese van de Russische componist Alxander Kneifel als een verhevigde vorm van stilte.

Deze woorden werden elf jaar geleden opgeschreven, en dat lijkt verder weg dan ooit. Want de stilte en het licht die je zomaar cadeau krijgt zijn niet meer genoeg. Christian Boltanski laat stemmen uit het grafveld horen en plaatst hoge zwarte kubussen als eigentijdse interpretatie van de Oude Kerk. Voor een tegendraads beschouwer een ontwijding van de stilte.


Blog van de OudeKerkgemeente: korte, persoonlijk getinte stukken over dingen buiten of binnen de gemeente die belangrijk zijn of opvallen, geschreven op eigen verantwoordelijkheid.

Wil je reageren, meeschrijven, of meer weten over de blog, neem dan contact op met Elisabeth Boiten (muskebiis@gmail.com) of Peter Tomson (pjtomson@xs4all.nl) van de redactie.

deel dit:
vrijdag 22 november 2019

Tegen het donker, laten wij zingen

vrijdag 7 juni 2019

de doop van Naomi

donderdag 9 mei 2019

venster 9: Wat er vandaag gebeurt in de Oude Kerk

donderdag 2 mei 2019

venster 8: De Oude Kerk als stadskerk met het Vater-Müllerorgel

donderdag 25 april 2019

venster 7: Mej. Bijtelaar en de scheiding van kerk en staat

donderdag 11 april 2019

venster 6: Ruimte voor nieuwe lofzang

donderdag 4 april 2019

venster 5: Ruimte voor de lofzang

donderdag 28 maart 2019

venster 4: Rondom de monstrans van de Oude Kerk

donderdag 21 maart 2019

venster 3: De katholieken na de Alteratie

donderdag 14 maart 2019

venster 2: De laatmiddeleeuwse kerk

donderdag 7 maart 2019

vensters op de Oude Kerk

vrijdag 4 januari 2019

Het verhaal van een oranje hesje

dinsdag 11 december 2018

Een veelheid van geluiden in de Oude Kerk

maandag 10 september 2018

Ons’ Lieve Heer bij de buren

donderdag 1 maart 2018

zegenrijke momenten

donderdag 15 februari 2018

geschonden hemel

dinsdag 26 december 2017

laat het bij verbeelding blijven

vrijdag 24 november 2017

memento

vrijdag 10 november 2017

de essentie van het verhaal

woensdag 18 oktober 2017

rituelen

woensdag 4 oktober 2017

noodpakket en vriendendienst

maandag 18 september 2017

Wissen

maandag 11 september 2017

Als je naar kunstenaars luistert

zaterdag 12 augustus 2017

Een vriendendienst

dinsdag 13 juni 2017

Het evangelie in één zucht

dinsdag 25 april 2017

onnozele schapen en foute herders

woensdag 12 april 2017

interpreteren

zaterdag 25 maart 2017

Waarom zou je naar de kerk gaan als je niet gelooft?

donderdag 2 maart 2017

donker en licht

zaterdag 4 februari 2017

een kerk vederlicht

donderdag 2 februari 2017

Slingeren

donderdag 2 februari 2017

Zwarte Piet in Kaapstad?

donderdag 2 februari 2017

Op weg naar Pasen

donderdag 2 februari 2017

Alleen het allerbeste is goed genoeg

donderdag 2 februari 2017

Kyrië Eleison

donderdag 2 februari 2017

Van Gogh

donderdag 2 februari 2017

Herdertjes en Eeuwigheidswaarde

donderdag 2 februari 2017

Feest op 4 september

donderdag 2 februari 2017

Dubbel zien

donderdag 2 februari 2017

Zondag na Nice

donderdag 2 februari 2017

De Verlichtingskerk

donderdag 2 februari 2017

Hoog-liturgisch

donderdag 2 februari 2017

Doodsklok

donderdag 2 februari 2017

Sonate pathétique

donderdag 2 februari 2017

Zwart-wit

donderdag 2 februari 2017

De Majesteit en Koning

donderdag 2 februari 2017

Aftrap

Als u terug wilt naar de homepagina
klikt u op de knop hiernaast.