blog

woensdag 11 april

de Oude Kerk als bron van stilte


door Guido Hoogewoud

Lichtval en stilte zijn voor mij de meest fascinerende eigenschappen van de Oude Kerk. Als je het kerkgebouw binnentreedt door het Zuiderportaal, zie je een immense ruimte, gescheiden door pijlers, die de bezoeker doet gissen naar hun ruimtelijke functie. De oorzaak ligt in het hybride karaker van dit kerkgebouw, dat door de geleidelijke uitbouw in de breedte zich openbaart als een mysterie. Als de zuilenrijen van de moskee van Toledo. Zeker, er is ook een lengteas, te ervaren bij binnenkomst door de toreningang, de gebruikelijke hoofdingang van de basilicale kerken. De late maar niet voltooide poging tot transformatie in een basilicale kruiskerk kreeg iets raadselachtigs: de viering, de verbinding tussen schip en koor en de aanzet van het kruispand, bleef een in hout opgetrokken lichtbeuk boven de kruispijlers. Werkelijk een eeuwenoude noodvoorziening! Het is deze stugge ruimtevorm, die anders dan de onmiddellijk te ervaren weidse ruimte van de Nieuwe Kerk, model van een basilicale kruiskerk, de Oude Kerk tot een  volstrekt unicum maakt.

Bezoekers van de Oude Kerk hebben en hadden deze ervaring, zoals Milan Kundera, die in De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (1983) de grote lege ruimte van de Oude Kerk beschreef als het beeld van zijn eigen bevrijding. Een plotselinge weersverandering openbaart zich in de Oude kerk als een bijna kosmische ervaring: een zee van zonlicht valt binnen, wordt door wolken teruggetrokken, komt weer binnen door de ramen van de Mariakapel en contrasteert met het donker eiken en grenenhout van de gewelven. Het koperwerk van het koorhek schittert evenals de leuning van de preekstoel, en straks zal het verguldsel van het Vater-Müllerorgel voor een nog niet eerder ervaren visueel spektakel zorgen. Zoals ook voor mij als kind, wegdwalend van de vaak lange onbegrijpelijke preken, het fenomeen ‘kerk’ of ‘godsdienst’ gehuld was in het gewaad van dit kerkgebouw. In de latere volwassenheid kon de conclusie van vrienden: ‘gelukkig is die kerk weg’ – het minder boeiend katholiek of protestant kerkgebouw van hun jeugd – mij niet overtuigen. Stilte, ruimte en licht zijn voor mij de essentie van de Oude Kerk, ontstaan binnen de marges van deze materiële substantie.

Beter dan in mijn eigen impressies wordt de kern geraakt in de bundel Gesprek met de stad: De Oude Kerk te Amsterdam – 700 jaar ingewijd, uit 2007, met o.a. de hoogstpersoonlijke ervaringen van violist en dirigent Johannes Leertouwer, componist en schrijver Elmer Schönberger, Alexander Rüger, directeur van het Van Goghmuseum en Marjoleine de Vos, columniste van de NRC. Zo ervoer Leertouwer het musiceren in de Oude Kerk als een voorrecht vanwege de onnadrukkelijke stilte, en hoorde Schönberger er in 1992 het stuk Nog eenmaal terug naar de hypothese van de Russische componist Alxander Kneifel als een verhevigde vorm van stilte.

Deze woorden werden elf jaar geleden opgeschreven, en dat lijkt verder weg dan ooit. Want de stilte en het licht die je zomaar cadeau krijgt zijn niet meer genoeg. Christian Boltanski laat stemmen uit het grafveld horen en plaatst hoge zwarte kubussen als eigentijdse interpretatie van de Oude Kerk. Voor een tegendraads beschouwer een ontwijding van de stilte.


Blog van de OudeKerkgemeente: korte, persoonlijk getinte stukken over dingen buiten of binnen de gemeente die belangrijk zijn of opvallen, geschreven op eigen verantwoordelijkheid.

Wil je reageren, meeschrijven, of meer weten over de blog, neem dan contact op met Elisabeth Boiten (muskebiis@gmail.com) of Peter Tomson (pjtomson@xs4all.nl) van de redactie.

deel dit:
donderdag 1 maart

zegenrijke momenten

donderdag 15 februari

geschonden hemel

dinsdag 26 december

laat het bij verbeelding blijven

vrijdag 24 november

memento

vrijdag 10 november

de essentie van het verhaal

woensdag 18 oktober

rituelen

woensdag 4 oktober

noodpakket en vriendendienst

maandag 18 september

Wissen

maandag 11 september

Als je naar kunstenaars luistert

zaterdag 12 augustus

Een vriendendienst

dinsdag 13 juni

Het evangelie in één zucht

dinsdag 25 april

onnozele schapen en foute herders

woensdag 12 april

interpreteren

zaterdag 25 maart

Waarom zou je naar de kerk gaan als je niet gelooft?

donderdag 2 maart

donker en licht

zaterdag 4 februari

een kerk vederlicht

donderdag 2 februari

Slingeren

donderdag 2 februari

Zwarte Piet in Kaapstad?

donderdag 2 februari

Op weg naar Pasen

donderdag 2 februari

Alleen het allerbeste is goed genoeg

donderdag 2 februari

Kyrië Eleison

donderdag 2 februari

Van Gogh

donderdag 2 februari

Herdertjes en Eeuwigheidswaarde

donderdag 2 februari

Feest op 4 september

donderdag 2 februari

Dubbel zien

donderdag 2 februari

Zondag na Nice

donderdag 2 februari

De Verlichtingskerk

donderdag 2 februari

Hoog-liturgisch

donderdag 2 februari

Doodsklok

donderdag 2 februari

Sonate pathétique

donderdag 2 februari

Zwart-wit

donderdag 2 februari

De Majesteit en Koning

donderdag 2 februari

Aftrap

Als u terug wilt naar de homepagina
klikt u op de knop hiernaast.