blog

dinsdag 13 juni 2017

Het evangelie in één zucht


door Els van Swol (13 juni 2017)

Enkele weken geleden hoorde ik op de radio een uitvoering van het langzame deel uit de Italiaanse symfonie van Mendelssohn-Bartholdy. Niet zomaar een uitvoering, maar één waarin de melodie nu eens niet alleen glad was gestreken, maar door Seufzer (‘zuchten’ op dalende secundes) werd benadrukt.  De omroeper vermeldde alleen dat het een uitvoering betrof door de Wiener Philharmoniker. Wie de dirigent was, liet hij in het midden. Ook de website van het onderhavige programma maakte de luisteraars niets wijzer. Maar ik heb zo’n donkerbruin vermoeden dat dit Sir John Eliot Gardiner moet zijn geweest, een in de barokmuziek met zijn talloze Seufzer gepokte en gemazelde dirigent, die dit stukje retorica zonder blikken en blozen overplantte naar de wereld van Mendelssohn.

 

Enkele dagen later zong de Sweelinckcantorij in de Oude Kerk het motet Ik ben de goede herder van Willem Vogel. Wat schetste mijn verbazing dat op het woordje ‘ben’ eenzelfde soort Seufzer klonk als in de symfonie van Mendelssohn. Toeval? Misschien, maar het hield maar niet op. Ruim een week later woonde ik in het Amsterdamse Concertgebouw een uitvoering bij van het Hoornconcert van Oliver Knussen. En waardoor wordt die solopartij gekenmerkt? U raadt het al: een dalende secunde! En nog weer een dag later – en dat is dan het laatste voorbeeld – was op de radio een rechtstreekse uitvoering te horen van de Fantaisies Symphoniques (de zesde symfonie) van Bohuslav Martinu. Volgens de VPRO Gids een half uur bestaande uit één en al secundes.

Vier keer achter elkaar, als de uithoeken van de aarde – dat zet aan het denken. Een paar overeenkomsten zijn er wel te bedenken: de melancholie die de dalende secundes ademen in het langzame deel van Mendelssohns Italiaanse symfonie. Een gevoel dat opkomt wanneer je er als toerist in Italië van bewust bent, en je realiseert dat zo’n arcadische, zonnige sfeer als op de foto (Assisi) of in de muziek niet altijd zo kan blijven en je eens weer naar huis moet, naar de dagelijkse werkelijkheid. En ook in het motet van Vogel was natuurlijk sprake van een landelijke sfeer, van een herder. Een goede herder wel te verstaan. En dan het Hoornconcert van Knussen: daar worden de secundes niet voor niets gespeeld door een romantisch instrument bij uitstek: de hoorn.


Dat is allemaal leuk en aardig, maar het brengt me toch nog niet in het hart van de Seufzer. Martin Kaaij probeert er in de VPRO Gids ook dichterbij te komen. Over de trompetmelodie bij Martinu schrijft hij bijvoorbeeld: ‘De één hoort er dreiging in, de ander weemoed, de volgende smartelijk lijden.’ En nog een stap verder: ‘muziek die in verband wordt gebracht met de Koude Oorlog, Martinu’s gedwongen ballingschap in Amerika, zijn verlangen naar zijn geliefde Tsjechië, de opmars van de modernisten en het verraad van de critici die zijn behoudende muziek de rug toekeerden.’ Maar hij kan niet anders dan concluderen dat je de secundes tot je moet laten spreken. Wat zeggen ze mij?

Wat die secundes in het motet van Vogel mij probeerden te laten ervaren, is dat Jezus van Nazareth niet alleen een goede Herder is, maar ook over wat Hem te wachten staat. Ik moest, toen die secundes me enkele weken vergezelden en gezelschap kregen van Knussen en Martinu, denken aan wat Maria de Groot in haar mooie studie over het Evangelie van Johannes, Messiaanse ikonen, schreef over de ‘Ik-ben’-woorden: dit zijn ‘in het Johannesevangelie te isoleren eenheden (…) waarin het evangelieverhaal in zijn geheel weerkaatst.’ Zoals een kiemcel in de muziek. Wat twee dalende noten al niet vermogen op te roepen!


Blog van de OudeKerkgemeente: korte, persoonlijk getinte stukken over dingen buiten of binnen de gemeente die belangrijk zijn of opvallen, geschreven op eigen verantwoordelijkheid.

Wil je reageren, meeschrijven, of meer weten over de blog, neem dan contact op met Elisabeth Boiten (muskebiis@gmail.com) of Peter Tomson (pjtomson@xs4all.nl) van de redactie.

deel dit:
vrijdag 27 maart 2020

gezond verstand

maandag 16 maart 2020

het was raar warm…

vrijdag 28 februari 2020

stormen rond de oude kerk

zaterdag 14 december 2019

De Lofzang in een duistere grot

vrijdag 22 november 2019

Tegen het donker, laten wij zingen

vrijdag 7 juni 2019

de doop van Naomi

donderdag 9 mei 2019

venster 9: Wat er vandaag gebeurt in de Oude Kerk

donderdag 2 mei 2019

venster 8: De Oude Kerk als stadskerk met het Vater-Müllerorgel

donderdag 25 april 2019

venster 7: Mej. Bijtelaar en de scheiding van kerk en staat

donderdag 11 april 2019

venster 6: Ruimte voor nieuwe lofzang

donderdag 4 april 2019

venster 5: Ruimte voor de lofzang

donderdag 28 maart 2019

venster 4: Rondom de monstrans van de Oude Kerk

donderdag 21 maart 2019

venster 3: De katholieken na de Alteratie

donderdag 14 maart 2019

venster 2: De laatmiddeleeuwse kerk

donderdag 7 maart 2019

vensters op de Oude Kerk

vrijdag 4 januari 2019

Het verhaal van een oranje hesje

dinsdag 11 december 2018

Een veelheid van geluiden in de Oude Kerk

maandag 10 september 2018

Ons’ Lieve Heer bij de buren

woensdag 11 april 2018

de Oude Kerk als bron van stilte

donderdag 1 maart 2018

zegenrijke momenten

donderdag 15 februari 2018

geschonden hemel

dinsdag 26 december 2017

laat het bij verbeelding blijven

vrijdag 24 november 2017

memento

vrijdag 10 november 2017

de essentie van het verhaal

woensdag 18 oktober 2017

rituelen

woensdag 4 oktober 2017

noodpakket en vriendendienst

maandag 18 september 2017

Wissen

maandag 11 september 2017

Als je naar kunstenaars luistert

zaterdag 12 augustus 2017

Een vriendendienst

dinsdag 25 april 2017

onnozele schapen en foute herders

woensdag 12 april 2017

interpreteren

zaterdag 25 maart 2017

Waarom zou je naar de kerk gaan als je niet gelooft?

donderdag 2 maart 2017

donker en licht

zaterdag 4 februari 2017

een kerk vederlicht

donderdag 2 februari 2017

Slingeren

donderdag 2 februari 2017

Zwarte Piet in Kaapstad?

donderdag 2 februari 2017

Op weg naar Pasen

donderdag 2 februari 2017

Alleen het allerbeste is goed genoeg

donderdag 2 februari 2017

Kyrië Eleison

donderdag 2 februari 2017

Van Gogh

donderdag 2 februari 2017

Herdertjes en Eeuwigheidswaarde

donderdag 2 februari 2017

Feest op 4 september

donderdag 2 februari 2017

Dubbel zien

donderdag 2 februari 2017

Zondag na Nice

donderdag 2 februari 2017

De Verlichtingskerk

donderdag 2 februari 2017

Hoog-liturgisch

donderdag 2 februari 2017

Doodsklok

donderdag 2 februari 2017

Sonate pathétique

donderdag 2 februari 2017

Zwart-wit

donderdag 2 februari 2017

De Majesteit en Koning

donderdag 2 februari 2017

Aftrap

Als u terug wilt naar de homepagina
klikt u op de knop hiernaast.