blog

woensdag 18 oktober

rituelen


door Peter Tomson

Je steekt een kaars aan, je legt een bloem neer, je blijft zwijgend staan. Anderen voegen zich erbij, je schuift wat op en kijkt elkaar aan met een korte blik van verstandhouding, zonder iets te zeggen. Sommigen leggen een arm om een schouder, anderen houden elkaar vast. Iemand begint te zingen. De beweging van het lied raakt alle harten aan. Modern ritueel, zeggen ze. Nergens voorgeschreven, overal gevonden, universeel herkenbaar. Het zit nu eenmaal in de mens, het is alleen een beetje weg geweest, in sommige kringen dan.

 

Laatst was ik op Kreta en zag in het restaurant aan het strand een groep meest oudere mensen die zich verzamelden voor de maaltijd. Ook een vrij jonge priester voegde zich erbij, herkenbaar aan zijn zwarte gewaad, volle baard en forse buik. Toen iedereen er was stonden ze allemaal op, de priester zei een gebed en ze dronken elkaar toe. Het had iets ingehouden ernstigs, maar al snel veranderde de sfeer en begonnen ze geanimeerd te praten. De restaurantbaas vertelde dat het een traditionele mnimόsino was, een ‘gedachtenis’ vanwege een begrafenis twee dagen eerder.

We begrijpen onszelf als mensen steeds beter, onder meer omdat we onze medeschepselen, de dieren, beter leren begrijpen. Zo leert de befaamde primatoloog Frans de Waal ons de gevoelens, intelligentie en ‘ethiek’ van mensapen en andere dieren verstaan. Waarom vinden we andere zoogdieren zo fascinerend? Omdat we zo op ze lijken! Kraaien gebruiken ingewikkeld ‘gereedschap’ om lekkers te bemachtigen. Walvissen ontwikkelen hun intelligentie op vergelijkbare wijze als mensen omdat ze ook sociale wezens zijn. En olifanten lijken duidelijk te rouwen, wanneer ze zich met hun grote zwijgende lijven rondom het stoffelijk overschot van de gestorvene verzamelen.


Allerzielen is terug, na lange afwezigheid in ons calvinistische kikkerlandje. De calvinistische reformatie beoogde vooral een rationele woorddienst. Zelfs orgels mochten er eerst niet meer in! Sweelinck speelde in de Oude Kerk vanwege de stadsbestuurders, zeg maar de Stichting van toen, niet voor de protestantse eredienst! Daar zijn we gelukkig helemaal van teruggekomen in de Oude Kerk, en behalve met de muziek van Sweelinck zijn onze diensten verrijkt met tal van rituelen. Het goede van het calvinisme mogen we daarbij behouden: het besef dat het niet zit in de precieze uitvoering van het ritueel zelf, maar in wat het ritueel met ons doet, wat wij er zonder woorden mee zeggen tegen onszelf en tegen anderen.

Calvijn zelf zei: het zit hem ‘in woord en geest’, in het uitgesproken èn woordloze begrip van deze gebaren. Woord en geest, dat is mooi. Als we dat ‘woord’ bijvoorbeeld mogen verstaan als een preek die de lijnen van de bijbel dόόrtrekt en nieuwe vergezichten opent, of die ons met onszelf confronteert via verrassend nieuw-gehoorde woorden. En de ‘geest’ zoals Paulus erover schrijft, de geest die bij God voor ons pleit met woordloze verzuchtingen, omdat wij niet weten wat wij moeten bidden. Dan wordt het perspectief van de bijbel ervaarbaar in onze rituelen. Omzoomd met liederen en gedragen door muziek, gaan ze ons spreken van de Schepper en zijn goedheid voor mens en dier, bij leven en sterven.

Zie ook agenda, 5 november, gedachtenis van de gestorvenen.


Blog van de OudeKerkgemeente: korte, persoonlijk getinte stukken over dingen buiten of binnen de gemeente die belangrijk zijn of opvallen, geschreven op eigen verantwoordelijkheid.

Wil je reageren, meeschrijven, of meer weten over de blog, neem dan contact op met Elisabeth Boiten (muskebiis@gmail.com) of Peter Tomson (pjtomson@xs4all.nl) van de redactie.

deel dit:
donderdag 21 maart

venster 3: De katholieken na de Alteratie

donderdag 14 maart

venster 2: De laatmiddeleeuwse kerk

donderdag 7 maart

vensters op de Oude Kerk

vrijdag 4 januari

Het verhaal van een oranje hesje

dinsdag 11 december

Een veelheid van geluiden in de Oude Kerk

maandag 10 september

Ons’ Lieve Heer bij de buren

woensdag 11 april

de Oude Kerk als bron van stilte

donderdag 1 maart

zegenrijke momenten

donderdag 15 februari

geschonden hemel

dinsdag 26 december

laat het bij verbeelding blijven

vrijdag 24 november

memento

vrijdag 10 november

de essentie van het verhaal

woensdag 4 oktober

noodpakket en vriendendienst

maandag 18 september

Wissen

maandag 11 september

Als je naar kunstenaars luistert

zaterdag 12 augustus

Een vriendendienst

dinsdag 13 juni

Het evangelie in één zucht

dinsdag 25 april

onnozele schapen en foute herders

woensdag 12 april

interpreteren

zaterdag 25 maart

Waarom zou je naar de kerk gaan als je niet gelooft?

donderdag 2 maart

donker en licht

zaterdag 4 februari

een kerk vederlicht

donderdag 2 februari

Slingeren

donderdag 2 februari

Zwarte Piet in Kaapstad?

donderdag 2 februari

Op weg naar Pasen

donderdag 2 februari

Alleen het allerbeste is goed genoeg

donderdag 2 februari

Kyrië Eleison

donderdag 2 februari

Van Gogh

donderdag 2 februari

Herdertjes en Eeuwigheidswaarde

donderdag 2 februari

Feest op 4 september

donderdag 2 februari

Dubbel zien

donderdag 2 februari

Zondag na Nice

donderdag 2 februari

De Verlichtingskerk

donderdag 2 februari

Hoog-liturgisch

donderdag 2 februari

Doodsklok

donderdag 2 februari

Sonate pathétique

donderdag 2 februari

Zwart-wit

donderdag 2 februari

De Majesteit en Koning

donderdag 2 februari

Aftrap

Als u terug wilt naar de homepagina
klikt u op de knop hiernaast.