nieuws

vrijdag 14 januari

kerkelijke bijdrage in de Bijbel


wat de Bijbel ons kan zeggen over bijdragen aan de kerk

Geld vragen om de kerk in stand te houden bestond volgens de Bijbel al in de tijd van Mozes: ‘De Heer sprak tot Mozes: zeg tot de Israëlieten dat zij voor mij een heffing inzamelen, van ieder wiens hart hem dringt’ (Exodus 25:1-2, NBG). Ook op andere plaatsen spreekt de Bijbel over waarvoor je moet geven, of dat verplicht is of vrijwillig, en hoeveel dan wel, over de macht van het getal, en bovenal dat we het benodigde geld samen moeten opbrengen. Jos Aarnoudse, predikant en directeur van de Vereniging van Kerkrentmeesterlijk Beheer binnen de PKN en bovendien econoom, schreef daarover een boeiende preekschets, waarvan hier een ingekorte en bewerkte versie volgt.

 

Exodus 25: Geven voor bouw, onderhoud en exploitatie

In het bijbelboek Exodus wordt beschreven hoe Mozes tijdens de woestijntocht van de Israëlieten, na de uittocht uit Egypte, de opdracht krijgt om een mobiel heiligdom voor God op te richten, de ‘tent der samenkomst’ ook genoemd ‘tabernakel’. Er moet een plek zijn, al is het maar een tent, waar God en mens elkaar kunnen ontmoeten. We richten ons op twee gedeelten waarin sprake is van een ‘heffing’, teroema in het Hebreeuws, eerst om de bouw van dit heiligdom mogelijk te maken (Exodus 25:1-9) en vervolgens de exploitatie en het onderhoud (Exodus 30:11-16). Het zal blijken dat de Bijbel, zoals veel oude teksten, daarbij geen precies afgebakende termen gebruikt, terwijl de strekking toch wel duidelijk is.


verplicht of vrijwillig, maar wel geven

De Statenvertaling geeft teroema weer als ‘hefoffer’. Het gaat echter niet direct om de offerdienst, maar om ‘offeren’ in de zin van ‘aanbieden’, zeg maar ‘offreren’. Opvallend is dat er geen hoeveelheid wordt aangeduid, maar wel ‘wat ieders hart ingeeft’. Ook Exodus 30:12 spreekt een ‘heffing’, maar legt dat uit als een ‘zoengeld’ of ‘losgeld’. Het gaat daar om een vast bedrag dat iedere volwassen Israëliet moet geven ‘wanneer men een telling houdt’. Zoals we zullen zien is het idee van de Bijbel dat men het volk niet maar straffeloos kan tellen. Daar moet een ‘losgeld’ voor gegeven worden, dat dan weer als ‘heffing’ ten goede komt aan de dienst van de tabernakel.

In Exodus 25 krijgt Mozes van God de opdracht om de Israëlieten aan te sporen een substantieel deel van hun materiële vermogen af te staan om de bouw van de tabernakel mogelijk te maken. Er volgt geen nadere hoeveelheid of verplichting, maar wel een lijst van waardevolle materialen die bruikbaar zijn voor de tabernakel. Tegelijk wordt duidelijk dat als God temidden van zijn gemeenschap een zichtbare plek van ontmoeting wil geven, het op ons hart wordt gelegd om daaraan bij te dragen.

geven is betrokkenheid tonen

Er zitten twee kanten aan. De vrijwilligheid betekent enerzijds: je kunt er onderuit. Maar het betekent anderzijds: het is van belang dat het gaat om een intrinsieke motivatie, vanuit je hart. Geven is ook een kwestie van spiritualiteit, van verbondenheid en betrokkenheid bij het meereizen van de Eeuwige in ons leven. Dat doet Hij vandaag op velerlei manieren, maar ook via de levende gemeenschappen van de kerk. Wat daarvoor nodig is, moet wel samen worden opgebracht.

De nadruk in Exodus 25 op de vrijwilligheid impliceert ‘meer dan het gewone’, ieder naar draagkracht. Ook in Jezus’ tijd was de grootte van de bijdrage voor het heiligdom (toen de tempel in Jeruzalem) niet vastgelegd. Hij maakte in zijn onderricht duidelijk dat het gaat om de innerlijke motivatie. Het ‘penninkske van de weduwe’ is in feite dan meer dan het ‘talent van een rijke’, want zij geeft ‘alles’ vanuit haar armoede, terwijl de rijke ‘iets’ geeft van zijn overvloed (Marcus 12:41-44).

__________________________________________________
“Loterie van die oude Kercke van Sinte Nicolaes binnen der stede van Aemstelredam”, houtsnede, 1558, foto Rijksmuseum. Loterijprent ten bate van de verhoging van het koor (rechts in beeld!). Loterijen waren eeuwenlang een gebruikelijk middel voor het financieren van liefdadige doelen.

Het is nog voor de reformatie: links boven het wapen van Philips II; rechts het wapen van Amsterdam onder de keizerskroon. Onder de drie bogen aan de onderkant staan de beoogde zakken met geld.

Het kerkplein is als bouwplaats in gebruik. In het linker gedeelte: links een steenhouwer, in het midden timmerlieden en rechts zijn twee mannen bezig met een trekzaag een platte balk af te korten. (Ontleend aan sintenpietengilde.nl)
__________________________________________________

geven is betrokkenheid tonen

Er zitten twee kanten aan. De vrijwilligheid betekent enerzijds: je kunt er onderuit. Maar het betekent anderzijds: het is van belang dat het gaat om een intrinsieke motivatie, vanuit je hart. Geven is ook een kwestie van spiritualiteit, van verbondenheid en betrokkenheid bij het meereizen van de Eeuwige in ons leven. Dat doet Hij vandaag op velerlei manieren, maar ook via de levende gemeenschappen van de kerk. Wat daarvoor nodig is, moet wel samen worden opgebracht.

De nadruk in Exodus 25 op de vrijwilligheid impliceert ‘meer dan het gewone’, ieder naar draagkracht. Ook in Jezus’ tijd was de grootte van de bijdrage voor het heiligdom (toen de tempel in Jeruzalem) niet vastgelegd. Hij maakte in zijn onderricht duidelijk dat het gaat om de innerlijke motivatie. Het ‘penninkske van de weduwe’ is in feite dan meer dan het ‘talent van een rijke’, want zij geeft ‘alles’ vanuit haar armoede, terwijl de rijke ‘iets’ geeft van zijn overvloed (Marcus 12:41-44).

apart betalen voor de eredienst

In Exodus 30, we zijn dan een heel eind op weg in de beschrijvingen hoe de tabernakel en de liturgie in de tabernakel vorm moeten krijgen, ligt de zaak anders als het gaat om een heffing voor de tabernakeldienst. Dan is er duidelijk sprake van een belasting.

Die komt dan ook ter sprake in verband met een volksregistratie. Die twee zaken hebben vaak met elkaar te maken. Zo’n volkstelling die te maken had met belastingheffing is die van keizer Augustus, waarover gesproken wordt in het kerstevangelie. Het aparte is dat in het Oude Testament zo’n volkstelling als negatief wordt beschouwd. Het wordt niet beschreven als een vanzelfsprekend bestuursmiddel. Wanneer koning David het plan opvat om zijn rijk, na consolidatie van de macht, maar eens in kaart te brengen, is het zijn stafchef Joab die het hem afraadt (vgl. 2 Samuël 24:3). Daar komt alleen maar ongeluk van. En dat blijkt ook wel als David toch doorzet. In Exodus 30 wordt er wel van zo’n volkstelling uitgegaan, maar ook daar wordt die als riskant gezien, en dient er meteen een zoenoffer aan verbonden te worden, ‘opdat er bij hen geen plaag zij bij de telling’ (Exodus 30:12.


onmacht van het getal

Wat is hier aan de hand, vraagt rabbijn Jonathan Sacks zich af in zijn boek over Exodus. Waarom is het gevaarlijk om de Israëlieten te tellen? Hij biedt bij wijze van uitleg een interpretatie die ook voor de christelijke gemeente zinvol is. Tellen heeft altijd te maken met machtsverhoudingen. Kunnen we onze kracht bepalen, militair, economisch, demografisch? Maar het volk van God is niet op die manier bedoeld als een machtsfactor. Dat is totaal verkeerde suggestie. ‘Het is niet omdat u talrijker was dan andere volken dat Hij u lief kreeg en uitkoos – u was juist het kleinste van allemaal’ (Deuteronomium 7:7). In de profetieën van Zacharia vinden we het visioen van de zevenvoudige kandelaar, die licht geeft door de toevoer van olijfolie. Wat betekent dat, wordt er gevraagd. Dan is dit het woord van de Heer tot de leider van het volk: ‘Niet door kracht noch door geweld, maar door mijn Geest, Zegt de Heer der heerscharen’ (Zacharia 4:6).

Je vindt dit principe terug in het verhaal van Gideon (Richteren 7). Welke generaal gaat zijn leger nu kleiner maken? Toch moet Gideon dit doen. Tot er niet meer over is dan een ‘gideonsbende’. Het gaat niet om het aantal, maar om de betrokkenheid en de bezonnenheid.

over de christelijke gemeente en over macht

Zo zal het ook in de gemeente van God niet moeten gaan om macht en getal, maar om de bijdrage die wordt geleverd, om betrokkenheid en bezonnenheid. Ook de christelijke gemeente was van oorsprong geen bolwerk van macht. Kijk wat jullie waren, schrijft de apostel Paulus aan de christenen in Korinte: niet vele wijzen, invloedrijken of aanzienlijken. Integendeel, wat voor de wereld dwaas en zwak is heeft God uitgekozen om wat wijs en sterk is te beschamen (vgl. 1 Korintiërs 1:26-27). Hij ziet de gemeente als een ‘gideonsbende’, die het moet hebben van Gods genade, en Gods Geest. Een volk dat zich onderscheidt door het zout der aarde en het licht der wereld te zijn, uitblinkend in ‘goede werken’ (vgl. Matteüs 5:13-16).

De kerk en de christenheid zijn in hun geschiedenis ruimschoots gevallen voor ‘macht en getal’. Inmiddels zijn we in ons werelddeel weer behoorlijk met de benen op de grond gezet. De kerk is een minderheidsverschijnsel in onze samenleving geworden. Het ligt al weer een tijdje achter ons dat bisschoppen of charismatische dominees grote delen van de bevolking konden mobiliseren. Ook is het aantal actieve kerkleden (kerkbreed in Nederland) nog steeds fors aan het afnemen.


wat wij samen bijdragen

Wij zullen het in onze omgeving moeten hebben van onze inhoudelijke bijdrage en van de kwaliteit van onze activiteiten. Van betrokkenheid en bezonnenheid. Dat vraagt van degenen die zich geroepen voelen om deel uit te maken van die gemeente van God, om een echte inspanning. Kleinere gemeenten en kerkgenootschappen zijn zich dit al langer bewust. Ook in wat vanouds de ‘volkskerken’ heetten werkt het getal niet meer mee. De toegewijde gelovigen zullen naar de nabije toekomst toe ‘tandje bij moeten zetten’ met de inbreng van hun talenten en hun geld.

De kerk is wel vergeleken met een schip. Maar dan zullen we wel het juiste type voor ogen moeten houden. Het kan niet gaan om een Venetiaanse gondel, waarin we als toeristen worden rondgevaren door een zwoegende gondelier. Het zal moeten gaan om een wedstrijdboot op de roeibaan, waarin alle inzittenden meedoen onder leiding van een stuurman.

vrijwillig en verplicht

Ondertussen zien we in Exodus 30 dat er rond het onderhouden van de tabernakeldienst ook een heffing plaatvindt die ‘verplichtend’ is. Elke man ouder dan twintig jaar (we zijn hier in een patriarchale samenleving) wordt voor een halve sjekel aangeslagen. Rijk en arm. Iedereen zal moeten beseffen dat in een wereld van macht en getal juist een plek als de tabernakel, waar de dingen spreken van Gods recht en verzoening, nodig is en in stand gehouden dient te worden. Het gaat nu om de participatie van ieder die er bij hoort. Niks geen vrijwilligheid. Het gaat om een bijdrage die voor iedereen betaalbaar is, maar dan ook wel door iedereen voor dit doel afgezonderd moet worden.

In Nehemia 10 lezen we hoe na de terugkeer uit de ballingschap de tempeldienst in Jeruzalem weer opgestart moet worden. De familiehoofden die daarvoor verantwoordelijkheid nemen, verklaren daar plechtig dat zij ‘als verplichting op zich nemen om per jaar een derde  sjekel bij te dragen aan de dienst in de tempel van onze God, en wel voor het toonbrood, de dagelijkse graan- en brandoffers, voor de offers op sabbat, nieuwemaan en de hoogtijdagen en voor de heilige gaven, de offers om verzoening voor Israël te bewerken, en voor de overige diensten in de tempel van onze God’ (Nehemia 10: 33-35). Kennelijk is de halve sjekel teruggebracht tot een derde sjekel. De hoogte kan afhankelijk van de omstandigheden verschillen, maar het principe niet: ‘wij nemen het als verplichting op ons’.

deel dit:
vrijdag 7 januari

4 avonden over Karl Barth

vrijdag 17 december

Advent met nieuwe regels

vrijdag 17 september

oktober 2021 Sweelinckmaand

vrijdag 23 juli

Pride-dienst

vrijdag 5 maart

Heropenen kerkdiensten

vrijdag 18 december

Kerst in lockdown

donderdag 2 juli

Kerkdiensten vanaf 5 juli

donderdag 21 mei

Luthers Tiengebodenlied

donderdag 9 april

Palmpasen thuis – 2020

dinsdag 24 maart

Candles for Earthlings

donderdag 19 maart

Nieuw bericht van de Kerkenraad

maandag 16 maart

Lezen in een tijd van epidemieën

zaterdag 14 maart

Bericht van de Kerkenraad

dinsdag 3 maart

Diaconaal project Veertigdagentijd

vrijdag 28 februari

Godly Play

dinsdag 25 februari

artikel De Groene Amsterdammer

vrijdag 24 januari

Presentatie Choral Evensong Experiences

zaterdag 11 januari

Bericht van de StOK: nieuw werk in juni

donderdag 26 december

discussie kunst in de Oude Kerk in gemeenteraad

vrijdag 20 december

het kunstwerk in de Oude Kerk: discussie

zaterdag 26 oktober

Impressie van deelnemer 1e gebedenavond

zaterdag 26 oktober

Gedachtenis overledenen zondag 3 November

zaterdag 26 oktober

Nieuwe expositie Museum Oude Kerk

zaterdag 12 oktober

Nieuwe aanvangstijd vesper

woensdag 9 oktober

Concert: Springlevend!

dinsdag 10 september

Terugblik Startzondag

donderdag 8 augustus

Werk aan de winkel!

zaterdag 6 juli

Reparatie kluis

zaterdag 6 juli

Afscheid Esther van der Velden

zaterdag 8 juni

De collecte-app ‘Chrch’

dinsdag 28 mei

Mooie (bij)baan in de Oudekerkgemeente!

maandag 29 april

Playing the Cathedral

woensdag 27 maart

Paasvieringen en activiteiten in Amsterdam

zaterdag 16 maart

Vastenproject Oudekerkgemeente 2019

zaterdag 2 maart

Art Stations – Troubled Waters

dinsdag 8 januari

Reactie Nashville verklaring van Jessa van der Vaart, predikant Oudekerkgemeente en Jacqueline Grandjean, directeur-bestuurder Oude Kerk

zaterdag 22 december

Herman Mussche – Hart & Ziel

maandag 10 september

preek 9 september 2018

woensdag 25 juli

Leerhuis Tenach en Evangelie

woensdag 13 juni

Symposium: The resurrection of the image

dinsdag 5 juni

voorbeden 3 juni 2018

dinsdag 1 mei

Wereld onder water

dinsdag 13 maart

Vacature (kerk)musicus/ cantor/ koorleider

woensdag 28 februari

Palmpasen met de kinderen

woensdag 28 februari

Godly Play in de kinderkringen

zaterdag 17 februari

Stilte en rust: meditatie in de veertigdagentijd

donderdag 1 februari

preek 28 januari 2018

maandag 29 januari

Actie Kerkbalans 2018

woensdag 10 januari

beleidsplan OKG 2018-2022

woensdag 27 december

de restauratie van het grote orgel

woensdag 27 september

preek 24 september 2017

zondag 20 augustus

preek 13 augustus 2017

maandag 17 juli

Gemeentedag 2 september

woensdag 21 juni

preek 18 juni 2017

donderdag 15 juni

Een nacht zonder dak

maandag 1 mei

Pinksterwake

donderdag 20 april

Leerhuis ‘Maaltijd van de Heer’

maandag 27 maart

Dichterbij Pasen in de Oude Kerk

vrijdag 17 maart

Veertigdagen diaconaal project

zondag 5 maart

preek 8 jan 2017

zondag 5 maart

preek 19 febr 2017

donderdag 2 maart

Inspiratie in de 40 dagentijd

zaterdag 25 februari

Kunstenaar in de kerk

maandag 13 februari

mediteren in de veertigdagentijd

woensdag 1 februari

silence – muziek in de Oude Kerk

donderdag 26 januari

Vooruitblik op de preek

dinsdag 27 december

Rustpunt woensdagavond begint weer!

maandag 21 november

Lichtjes: Allerzielen en Sint Maarten

donderdag 17 november

In Memoriam: Suze Westerveld

woensdag 28 september

Intrede Rosaliene Israël

maandag 30 mei

Schilderij bij de preek

vrijdag 20 mei

verhalen vertellen: Jericho

dinsdag 29 maart

loket levensvragen

vrijdag 25 maart

aanslagen in Brussel

donderdag 24 maart

rustpunt woensdagavond

Als u terug wilt naar de homepagina
klikt u op de knop hiernaast.